Verbeeld je - De toekomst van menselijke overblijfselen van koloniale herkomst
Verbeeld je
De toekomst van menselijke overblijfselen van koloniale herkomst in Museum Vrolik
Voor veel nazaten van menselijke overblijfselen uit voormalige koloniën is het bewaren en tentoonstellen van deze voorouderlijke overblijfselen in musea een pijnlijke open wond. Maar een museum dat zulke overblijfselen beheert, moet wel iets doen met deze erfenis van kolonialisme en racisme. Voor Museum Vrolik betekent dit dat we de herkomst van de overblijfselen onderzoeken en de resultaten hiervan delen.
Tijdens het vijfjarige project Pressing Matter, ownership, value and the question of colonial heritage in museums zijn de menselijke overblijfselen onderzocht. Veel informatie is gevonden in archieven en oude publicaties, op labels, nummers en handschriften op de overblijfselen. Ook is er met een forensische blik gekeken: er zijn antwoorden gezocht op de vraag of de overblijfselen van een begraafplaats kwamen, of dat ze het gevolg van koloniaal oorlogsgeweld waren of juist van lokale tradities van versieren en bewaren van menselijke overblijfselen, zoals bijvoorbeeld in Papua. Ook betrokkenheid van herkomstgemeenschappen, inclusief diaspora gemeenschappen, heeft veel antwoorden gebracht. Maar ook nieuwe inzichten: hoe belangrijk bijvoorbeeld de spirituele band nog steeds is tussen voorouders en de huidige gemeenschappen.
Een belangrijk doel van dit project was om een start te maken met het helen van de wonden van koloniaal onrecht en wetenschappelijk racisme. Dat doen we niet alleen door deze geschiedenissen te delen, maar vooral door samen met herkomstgemeenschappen te zoeken naar wat nu de beste bestemming is voor voorouderlijke overblijfselen. Voor sommigen is dat restitutie. Museum Vrolik heeft inmiddels aan drie restituties meegewerkt: naar Schokland (Nederland) in 2003, naar Aotearoa (Nieuw Zeeland) in 2019 en naar Tanimbar (Molukken, Indonesië) in 2024. Andere restituties zijn in voorbereiding.
Resultaten Herkomstonderzoek 2018-2025
Omdat we – ondanks dit onderzoek – niet precies weten waar alle menselijke overblijfselen vandaan komen of omdat politieke of bestuurlijke situaties restitutie nu niet toelaten, zullen veel menselijke overblijfselen voorlopig in het depot van Museum Vrolik blijven. Samen met herkomstgemeenschappen kijken we hoe we een respectvolle rustplaats kunnen creëren in het depot. Het herkomstonderzoek gaat echter door. Het helen van het koloniale onrecht is een proces dat zorgvuldigheid en geduld vraagt – en misschien wel nooit helemaal af is. Op deze manier hopen wij nieuwe stappen te zetten richting toekomstige restituties. Lees via de link meer over de resultaten van het onderzoek:
Hoe verder?
In het verleden waren menselijke overblijfselen in medische collecties de enige manier om ziektes en afwijkingen in het menselijk lichaam te kunnen bestuderen. Ook de collectie van Museum Vrolik heeft de medische wetenschap vooruitgebracht.
Toch laten de verhalen over geracialiseerde en geroofde schedels zien hoe racistisch het onderzoek van Gerard en Willem Vrolik en hun opvolgers ook was. De gevolgen van dit soort onderzoek van de negentiende en vroeg twintigste eeuw werken tot op de dag van vandaag door in hoe er over mensen van kleur wordt gedacht.
Bovendien werden ook mensen met een beperking of mensen die tot maatschappelijk gemarginaliseerde groepen behoorden als minderwaardig beschouwd door artsen en wetenschappers in deze periode. Net als bij herkomstgemeenschappen in koloniale context werden hun opvattingen en wensen vaak genegeerd. Tenslotte werden menselijke overblijfselen in deze collectie verzameld voordat huidige normen en wetten over geïnformeerde toestemming van kracht waren.
Als museum geloven we nog steeds dat het belangrijk is om historische anatomische collecties aan het publiek te tonen, maar hierbij moet de context van verzamelen, inclusief de diverse perspectieven van de
gemarginaliseerde groepen, nadrukkelijk worden toegevoegd. Daar willen we aan werken.
Nu we deze geschiedenis kennen, vragen we aan u: moeten we de naam ‘Museum Vrolik’ behouden? Past een andere naam beter? Hoe kunnen we dit museum veranderen om meer licht te werpen op die diverse perspectieven?
Laat uw verbeelding spreken en geef uw mening via het contactformulier of via museumvrolik@amsterdamumc.nl.
